Tlangtlatu (Mediator), Part Two

President zung cu kan phan. Meeting hall ah cun, Cabinet Ministers pawl, Union Attorney General le Deputy Attorney General, President Legal Advisors pawl an phan dih cang. Keimah cu zei hmanh ka si lo caah, a hnu bik atlang thumnak thutdan ah President Office riantuantu pa nih a ka hruai i, ka thu. An thudan pawl a ngan pin ah asau tuk caah, hmai lei in zoh ah cun, ka mui hmuh kho a si lo. Cu lio ah cun, Minister U Soe Thane cu a thutnak ahmai tlang in a rak ra i, “Dr. Andrew, zei hmanh phang hlah. Na chimh duh mi vialte kha ral tha te in chimh ko” tiah ka kut arak ka tlaih i, tha zang a rak ka pek. Deputy Union Attorney Deputy General zong a rak ra i, a rak ka chawnh. “Ko Andrew… zei dah a cang lai, thin phang ngai a si ko hih”… a ka ti i, a thutnak ah a kir than.

Tlawmpal ah President cu a rak lut i, kan zapi ka dir. A thutdan ah a thu i, “Thu hna u, thu hna u, za lawng te in bia i ruah ti hna u sih” tiah a ti i, “Ni hin ton kan duh mi hna hi, nan theih dih mi a si ko. Kan mah Acozah, Hluttaw ca lawng si lo in, Kawlram pumpi caah a that bik mi zei dah kan tuah a tha lai timi nan ruahnak le thiamnak theih le ngai ka duh caah a si” tiah bia hmai thi a chimh. “Za lawng te in, nan lung a um mi chimh cio u law ka duh ko” tiah a bia cu a chap rih. Cu hnu ah “a ho nih dah a thawh hmasa lai? Ko Aung Min, Ko Andrew teh a ra ve ko lo maw?” tiah a hal. Minister U Aung Min nih “Ara ve, a hnu ah a thu ko a ti le cang ka in ka dir i, Mr. President, hi ka hi ka thu ko.. Thudan pawl a ngan tuk le, na ka hmuh lo bia a si” tiah ka ti i, President le midang pawl zong an ni len. A ka theih bal lo, hmuh bal lo pawl nih cun, khua ruahhal ngai in an ka zoh. An mit hmai ah cun “President hmanh nih a kal mi hi pa te hi, zei dah a si hnga” ti mi lung hrinnak khi hmuh kho a si. President nih cun “ziah hmai lei ah rak thu ko, kan hmuh kho lo khah. Thutdan a long mi a um ko hih” tiah a ka ti. Asinain, Protocol nigh a si caah “A tu ka thutnak ah ka sia a rem ngai ko i, kailawm tuk” tiah ka leh.

President Legal Advisors pa 4 lak ah 3 nih cun, pakhat hnu pakhat Powerpoints hmang in, “President nai timh a dik lo, Legislature lei palh a si ti, Article, Statutues, Rules, Law, Precedent, etc., point out tuah in, an chimh. Ka lung chung te a um mi cu, mah ban tuk in, a dik lo mi zong a dik ko tiah an ti leng mang ruang ah pei, kawl ram uk tu hna hi, an i chuah sual lengmang mi a si hi” ti mi te khi asi. Zei caah tiah, an pu a si tik ah, na palh ko, ruah awk a si, ruah than a herh, bargain tuah a herh ti mi pakhat hmanh an chimh bak lo.

Union Attorney General Dr. Tun Shein nih PowerPoint hmang in Presentation cu tuah than. A chimh mi a tha ngai. A nih hi Maritime Law in Ph.D., a dih mi a si caah, a legal principles le Theories cu a tha tuk, a sang tuk, a thuk tuk tawn caah, basis legal theory and principle a theih lo mi, a cawng lo mi caah cun, theih thiam a har ngai. Cun, President U Thein Sein cabinet members vialte lak ah Krifa a si mi a mah lawng te a si. A zung ka kal poh ah, thla tawi cam hnu ah bia a ka ruah tawn mi a si. Can sau nawn presentation a pek. Adonghnak ah a ti mi cu, “Dr. Andrew nih Legal Perspective pin ah Juridical and Political Perspective, lei kap in ruahnak ra kan cheu ve seh law a tha tuk lai” tiah a ti i, a presentation cu a dongh ter. Kan pahnih a thli thup in kan i ton mi kha mizapi theih ter a duh lo mi khi ka lawh ter.

Cu hnu ah, Cabinet Minister cheu khat nih an ruahnak an chimh. “Midang chimh duh mi nan um lo ah cun, Ko Andrew nih a ruahnak rakan cheuh ve seh” tiah a ti. (President nih hin Ko Andrew tiah a ka auh tawn mi hi, phun dang te khi a si.)

“Mr. President, powerpoint in presentation pek ka duh ngai ko na in, 24 hours lawng can ka ngeih caah Bill 9 ka rel nak ah can a di i, ka timh tuah kho ti lo. Asinain, keimah ruahnak ah cun, a tu lio Executive Branch le Legislature karlak ah nan i hmuh thiam lo mi, nan ruahnak aa khat lo mi kong hi Legal Issues lawng si lo in, non-Legal issues or Political issues zong aa tel tiah ka ruah.

Zeicaah tiah, hi Bill 9 hi Legal Points of views in kan i el lengmang a si ah cun, kum khat zong a rau kho, kum nga zong a rau kho men. Legality kong kan ruahnak aa khat lo poh ah Constitutional Tribunal kan ngei ko na in, rinh chanh awk an tha thlu lo. Cun, Constitution ning in a hnu bik na leh hna hnu in ni 14 a tling ah cun President nih lungtlingpinak a ngei tiah Union Legislative Assembly nih an phuang lai i, min na thut a herh ko. Mah cu, Constitution ah a um cang mi a si fawn caah zulh lo a ngah lo mi a si.

Cu caah, keimah pumpak ruahnak ah cun, keimah hlan ah Legal Advisors pawl presentation si seh, Union Attorney General presentation si seh 100 ah 100 a dik, el awk a um lo. Asinain, kam ram mipi si hna seh, Ram dang mi si hna seh, hi kong ah hin Executive Branch le Legislature Branch karlak ah an i rem lo tiah ruah kho a si i, cu nih cun Kawlram nan ‘image” a chiat ter kho mi a si.

Cu caah, nangmah cu Head of State na si ban tuk in, hi Bill 9 lak ah, na duh bik mi, remh awk na duh lo mi Bill pa 4 i thimh law, Union Legislature lei kha a tang mi pa 3 hi nan duh ning ban tuk in kan pomh pi ve hna ko tiah Union Attorney General thlah law bargain tuah hi a tha bik lai tiah ruahnak ka ngei. Union Attoney General lei zong nih an hna a tla lai tiah zumhnak ka ngei. Win – Win solution a si lai tiah ka zumh. Kan ram mit hmai zong mipi sin ah siseh, international communities hmai ah si seh aa dawh lai tiah zumhnak ka ngei caah upanak he ka ruahnak ka chimh mi a si. Mah vial cu a si i, ka palhnak a um ah cun, raka ngai thiam hram ko. ka lawm tuk” ti in ka thu.

Cu hnu ah President nih cun “Adang Cabinet Ministers pawl le upadang pawl, chap nan duh mi a um maw” tiah a hal than hna. Minister U Soe Thane le Minister U Aung Min nih keimah ruahnak chuah mi cu a tha ko tiah an ti. Cu hnu ah cun, President nih “ruahnak tha tha nan kan pek cio caah ka lawm. Aphi (result) a um cang tiah ka ruah i, kai lawm tuk. Meeting kan ngol hna lai” tiah a ti. Kan zapi kan dir cio hna i, a chuah lai i, keimah sin lei a rak ra ta i, kakut cu arak ka tlai ta. “Ko Andrew… Ka lawm tuk. Ka thaw pi a chuak cang “Kawl holh in, (a teh su chuang tua bi) a rak ka ti ta. “Keizong kai lawm tuk ve, Mr. President.. Hi hnu zong ah rian fial na ka duh ah cun, zei tik can poh ra ka fial law, ka theih hngalh mi kong ah ka si kho tawk te in, kai zuam ko lai” tiah ka ti ve.

A rauh hlan ah Union Assembly nih Bill 9 vialte cu zei hmanh buainak um lo te in an passed dih. MPC zung khan chung in, Hluttaw Channel cu ka zoh i, kalung ai lawm ngai. Pathian ka than that. Angan bik le Asang bik mi pahnih karlak ah remhnak a tuah tu hi, Pathian a si i, keimah ka si lo.

Catialtu: Dr Ngun Cung Lian (Camp – Yangon)